Bài 77. Nam quý trung cần

77. 男貴忠勤

男貴忠勤，女貴貞順。教婦初來，教子嬰孩。
慾不可縱，慾縱成災。樂不可極，樂極生哀。
女勿貪財，男勿貪色。色易殺人，財易殺身。

男贵忠勤，女贵贞顺。教妇初来，教子婴孩。
欲不可纵，欲纵成灾。乐不可极，乐极生哀。
女勿贪财, 男勿贪色。色易杀人, 财易杀身。《明道家訓》

Chú:

- 嬰孩 anh hài = lúc còn trẻ thơ.

- 慾 dục /yù/ = lòng ham muốn (như chữ dục 欲).

HỌC: 男忠貞嬰孩縱災(灾)亟極(极)貪殺(杀)。

01. 男 nam /nán/ = nam, con trai. Bộ 田 điền. HY: nam thì có sức 力 làm ruộng 田.

02. 忠trung /zhòng/ = trung thành; hết lòng với ai. Bộ tâm 心. HT, T: trung 中 giữa.

03. 貞 trinh /zhēn/ = việc bói toán; cứng; tiết hạnh. Bộ 貝. HY. Bốc卜 bói toán + bối 貝 công cụ dùng bói toán.
忠貞 trong sạch không thay lòng. 貞婦 trinh phụ = đàn bà không lấy chồng khác. 貞女 con gái chưa thất thân. 貞石 đá cứng. 貞木 gỗ chắc. Kiên trinh = tiết tháo vững chắc không đổi

04. 嬰 anh /yīng/ = trẻ sơ sinh. 男嬰 bé trai. Bộ 女 nữ. HT, T: anh 賏.
* 賏anh /yīng/ = xâu tiền. Bộ bối 貝. Hình hai đồng tiền.

05. 孩 hài /hái/ = con nít. Bộ tử 子. HT, T: hợi 亥 chi hợi.
小孩 con nít. 男孩 bé trai. 女孩 bé gái. 嬰孩 trẻ thơ.

06. 縱 tung /zòng/ = sợi dọc; túng = buông, thả ra.
Bộ mịch 糸. HT, T: tòng 從 theo. Nghĩa gốc là sợi chỉ dọc.

07. 災 (灾) tai /zāi/ = cháy nhà; sự không may. Bộ hỏa 火. HY. Hỏa 火 lửa + xuyên 巛 sông nước: hai tai họa lụt lội và hỏa hoạn. Giản thể dùng miên 宀 (mái nhà) thay cho xuyên: cháy nhà.
水災 nạn lụt. 災民 dân bị tai nạn. 三災 ba cái tai nạn: cháy nhà, gió bão và lụt lội.

08. 亟 cức /jí/ = kíp, gấp. Bộ 二 nhị. Ban đầu viết , là hình người trên dưới có vạch; nghĩa gốc là giới hạn, tận cùng, gốc của chữ cực 極. Sau thêm khẩu 口 và hựu 又, dùng theo nghĩa mới, hội ý: miệng nói tay làm, chỉ ý gấp gáp.

09. 極 (极)cực /jí/ = cột nhà; tận cùng. Bộ 木 mộc. HT, T: cức 亟 (cập 及)
南極 cực nam của quả đất. 北極 cực Bắc. 極力 hết sức. 極大 to nhất.

10. 貪 tham /tān/ = ham. Bộ bối 貝. HT, T: kim 今 nay.

11. 殺 (杀) sát /shā/ = giết. 自殺 tự giết mình. 格殺 đánh chết.
Bộ thù 殳. Giáp cốt văn là hình bàn tay nắm lấy đầu tóc (tượng trưng thủ cấp, viết thành 杀, nay được dùng làm giản thể). Bộ thù được thêm sau, chỉ vũ khí giết người.



Nam quý trung cần, nữ quý trinh thuận. Giáo tử anh hài, giáo phụ sơ lai.
Dục bất khả túng, dục túng thành tai. Lạc bất khả cực, lạc cực sinh ai.
Nữ vật tham tài, nam vật tham sắc. Sắc dị sát nhân, tài dị sát thân.
Nam quý ở lòng trung, chăm; nữ quý ở chỗ chính đính, thuận hòa. Dạy vợ khi mới về, dạy con khi còn thơ.
Lòng ham muốn không thể buông thả, buông thả thì thành họa. Vui không thể quá, vui quá thì thành buồn.
Gái chớ tham của, trai đừng ham sắc. Sắc dễ giết người, của dễ chết thân.