Bài 9. Nghịch thủy hành chu.

 

1.           逆水行舟

學如逆水行舟，不進則退。
 学如逆水行舟，不进则退。
Học như ngịch thủy hành chu; bất tiến tắc thối. /xué rú nì shuǐ xíng zhōu, bù jìn zé tuì/
Học như đi thuyền trên dòng nước ngược, không tiến ắt lùi.

HỌC: 如止行彳辵逆(屰)水舟井進(进)刀則退。

01.               如 như /rú/ = như, giống như. Bộ nữ 女. HY. Khẩu 口 (ra lệnh) + nữ女 (hình cô gái quỳ), nghĩa gốc là làm theo, tuân theo.
Câu đố chữ xưa: Thân em con gái nửa chừng. Không răng có miệng xin đừng bỏ nhau.

02.               止 chỉ /zhǐ/ = dừng lại. Bộ thủ. Tượng hình bàn chân , nghĩa gốc là chân.
Chỉ bộ = dừng bước. Chỉ khát = giải khát. Chỉ huyết = cầm máu.

03.               行 hành /háng/ = đi.    TH. Hình ngã tư, nghĩa gốc là đường đi; mở rộng nghĩa là đi.
行人 người đi đường.

04.               彳 xích /chì/ = bước chân [trái]. Chữ hành 行 được tách ra thành hai chữ: xích 彳là bước chân trái + xúc 亍 là chân phải. Xích彳 được lấy làm bộ thủ, tục gọi bộ nhân kép.
彳亍 /chìchù/ bước chậm rãi tản bộ, đủng đa đủng đỉnh.

05.               辵 sước /chuò/ = tên bộ thủ, gồm xích 彳 (đi) + chỉ 止 (bàn chân), biểu thị nét nghĩa đi lại; thường viết là 辶, đứng bên trái chữ, nhưng viết sau cùng.

06.               逆 nghịch /nì/ = ngược. Bộ sước 辵. Vốn viết 屰 là hình một người đầu dưới hai chân chổng ngược lên trời, sau thêm bộ sước biểu thị hành động.

07.               水 thủy /shuĭ/ = nước; sông. Bộ thủ. BT: 氵(tục gọi ba chấm thủy). TH.
Ôn: xuyên 川 sông. Giáp cốt văn  hai chữ xuyên và thủy khá giống nhau.

08.               舟 chu (châu) /zhōu/ = chiếc thuyền. Cũng đọc là châu. Bộ thủ. TH.  .

09.               井 tỉnh /jĭng/ = giếng.  Bộ 二 nhị. Hình cái miệng giếng, quanh có cây gỗ làm thành.

10.               進 (进) tiến /jìn/ = đi về trước. : Bộ sước 辵. HY: Chim (chuy 隹) thì chỉ đi (sước辵)  về trước. Giản thể là chữ HT, tỉnh 井 (giếng) làm thanh phù.

11.               刀 đao /dào/ = cây dao. Bộ thủ. Biến thể: 刂. TH.

12.               則 (则) tắc/zé/ = khuôn phép; thì, ắt là. Cẩn tắc vô ưu = cẩn thận thì không lo.
Bộ đao 刀. HY: dùng dao khắc lên đỉnh (viết thành 貝) khuôn phép để mọi người biết mà làm theo.
Mẹo nhớ: Qui tắc (trị nước) là có công thì thưởng tiền 貝, có tội thì phạt hình 刂.
Câu đố chữ xưa: Một vại mà kê hai chân. Có con dao sắc để gần một bên.

13.               退 thối /tuì/ = lui, cũng đọc thoái. Bộ sước 辵. HY: Bên trái là sước 辶 (đi), bên phải vốn là hình bát đựng đồ cúng + hình bàn chân : cúng xong, dọn bát xuống.
Thoái binh  = rút quân.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Bài 83. Thu tứ. Trương Tịch

Image
83. 秋思 洛陽城裡見秋風，欲作家書意萬重。覆恐匆匆說不盡，行人臨發又開封。張籍 洛阳城里见秋风，欲作家书意万重。覆恐匆匆说不尽，行人临发又开封。 張籍（約767年－約830年），字文昌，唐朝詩人。 註 - 洛陽 Lạc Dương: vào thời nhà Đường, được xem là kinh đô thứ hai; nay là thủ phủ tỉnh Hà Nam. - 家 gia, bản khác chép:“歸”quy. 意萬重 ý vạn trùng: ý tứ rất, rất nhiều. - 匆匆 thông thông = vội vội vàng vàng. - 行人 hành nhân: chỉ người đưa thư. - 開封 khai phong: bóc thư. - 唐朝 Đường triều: Triều đại nhà Đường (608 - 907) bên Tàu. - 字 tự: tên tự. Thời xưa, ở Tàu, tầng lớp quí tộc quan lại nhà thơ nhà văn, ngoài họ tên (danh) thường có tên tự, tên hiệu và biệt hiệu. Danh 名 tên do ông bà cha mẹ đặt cho. Tự 字 do người bề trên hoặc tự đặt khi đã thành niên. Tự thường được đặt dựa theo danh, có mối liên quan nào đó với danh. Hiệu 號 do bản thân tự đặt khi đã thực sự trưởng thành, thường gởi gắm ý chí tâm sự của bản thân. Danh dùng để tự xưng, còn người khác để tỏ sự kính trọng thường gọi bằng tên tự hay tên hiệu. 張藉 Trương T...
Read more

Bài 40. Phú quý bất năng dâm.

40. 富貴不能淫 富貴不能淫，貧賤不能移，威武不能屈，此之謂大丈夫。 富贵不能淫，贫贱不能移，威武不能屈，此之谓大丈夫。 Chú: - 富貴 phú quý: chỉ người có tiền tài, có địa vị. 淫 dâm: mê hoặc, làm cho nhiễu loạn. - 貧賤 bần tiện = nghèo hèn. 移 di = thay đổi. - 威武 uy vũ: uy quyền bạo lực. 屈 khuất: khuất phục. - 丈夫 trượng phu = con trai thành niên; nam nhi tài giỏi có khí tiết. Câu lấy trong sách Mạnh tử, thiên Đằng Văn công hạ. Học: 貴淫賤(贱)戌威弋武屈此丈。 01. 貴 (贵) quí /guì/ = quí. Bộ bối 貝. Hình hai bàn tay cầm nắm đất 土. Sau thêm chữ bối (tiền, của quí) để nhấn mạnh thêm. Để nhớ: quí 貴 = 中 一 貝 = trúng một món tiền (trung 中 chuyển chú đọc trúng = không trật; thu được). 貴人 người sang. 貴名 quý danh (dùng hỏi tên, 貴 thêm trước để tỏ sự lễ phép). 02. 淫 dâm /yín/ = chìm đắm; mê hoặc; dâm dục. Bộ thủy 水 + âm dâm 㸒 * 㸒 dâm = đan, kết. HT, T: nhâm 壬 . 淫用 lạm dụng. 賣淫 bán dâm. 03. 賤 (贱) tiện /jiàn/ = hèn mọn; rẻ; coi khinh. Bộ bối 貝. HT, T: tiên 戔 nhỏ nhít. 貧賤 nghèo hèn....
Read more

Bài 41. Bần cư náo thị

41. 貧居鬧市 貧居鬧市無人問，富在深山有遠親 /客尋。 贫居闹市无人问，富在深山有远亲。 《增廣賢文》 Chú - 鬧市 náo thị = chợ búa ồn ào. - 遠親 viễn thân = bà con xa. Bản khác: 客尋 khách tầm = khách tìm. HỌC: 居兮斗鬥市鬧(闹)山衣袁遠(远)親(亲)客尋(寻)。 01. 居 cư /jū/ = ngồi; ở. Bộ 尸 thi. HY. Thi 尸 thân xác + kỉ 几 ghế, nghĩa gốc là ngồi ghế. Về sau hình cái ghế bị viết thành 古. Có thuyết cho là chữ HT, T: cổ古 cũ. 居士 người ở ẩn; Phật tử tu tại gia. 隱居 ở ẩn. 分居 chia ra sống riêng. 02. 兮 hề /xī/ = trợ từ, là tiếng đưa hơi, không có nghĩa gì, ta thường dịch là hề, chừ . Bộ 八 bát. Hình làn hơi bay ra. 03. 斗 đẩu /dòu/ = cái đấu; đẩu = sao đẩu. Bộ thủ. Hình cái đấu đong thóc. Bắc đẩu, Nam đẩu: tên sao. 04. 鬥 (斗) đấu /dòu/ = đánh nhau; so tài. Bộ thủ. TH. Hình hai người đang đánh nhau. Giản thể mượn chữ đấu 斗 (cái đấu) 鬥棋 đánh cờ. Phấn đấu = gắng sức để làm được gì. Phân biệt: môn 門 (cửa). 05. 市 thị /shì/ = chợ. Bộ 巾 cân. Kim văn viết trên là chi 之 là hình bướ...
Read more