Bài 9. Nghịch thủy hành chu.

 

1.           逆水行舟

學如逆水行舟，不進則退。
 学如逆水行舟，不进则退。
Học như ngịch thủy hành chu; bất tiến tắc thối. /xué rú nì shuǐ xíng zhōu, bù jìn zé tuì/
Học như đi thuyền trên dòng nước ngược, không tiến ắt lùi.

HỌC: 如止行彳辵逆(屰)水舟井進(进)刀則退。

01.               如 như /rú/ = như, giống như. Bộ nữ 女. HY. Khẩu 口 (ra lệnh) + nữ女 (hình cô gái quỳ), nghĩa gốc là làm theo, tuân theo.
Câu đố chữ xưa: Thân em con gái nửa chừng. Không răng có miệng xin đừng bỏ nhau.

02.               止 chỉ /zhǐ/ = dừng lại. Bộ thủ. Tượng hình bàn chân , nghĩa gốc là chân.
Chỉ bộ = dừng bước. Chỉ khát = giải khát. Chỉ huyết = cầm máu.

03.               行 hành /háng/ = đi.    TH. Hình ngã tư, nghĩa gốc là đường đi; mở rộng nghĩa là đi.
行人 người đi đường.

04.               彳 xích /chì/ = bước chân [trái]. Chữ hành 行 được tách ra thành hai chữ: xích 彳là bước chân trái + xúc 亍 là chân phải. Xích彳 được lấy làm bộ thủ, tục gọi bộ nhân kép.
彳亍 /chìchù/ bước chậm rãi tản bộ, đủng đa đủng đỉnh.

05.               辵 sước /chuò/ = tên bộ thủ, gồm xích 彳 (đi) + chỉ 止 (bàn chân), biểu thị nét nghĩa đi lại; thường viết là 辶, đứng bên trái chữ, nhưng viết sau cùng.

06.               逆 nghịch /nì/ = ngược. Bộ sước 辵. Vốn viết 屰 là hình một người đầu dưới hai chân chổng ngược lên trời, sau thêm bộ sước biểu thị hành động.

07.               水 thủy /shuĭ/ = nước; sông. Bộ thủ. BT: 氵(tục gọi ba chấm thủy). TH.
Ôn: xuyên 川 sông. Giáp cốt văn  hai chữ xuyên và thủy khá giống nhau.

08.               舟 chu (châu) /zhōu/ = chiếc thuyền. Cũng đọc là châu. Bộ thủ. TH.  .

09.               井 tỉnh /jĭng/ = giếng.  Bộ 二 nhị. Hình cái miệng giếng, quanh có cây gỗ làm thành.

10.               進 (进) tiến /jìn/ = đi về trước. : Bộ sước 辵. HY: Chim (chuy 隹) thì chỉ đi (sước辵)  về trước. Giản thể là chữ HT, tỉnh 井 (giếng) làm thanh phù.

11.               刀 đao /dào/ = cây dao. Bộ thủ. Biến thể: 刂. TH.

12.               則 (则) tắc/zé/ = khuôn phép; thì, ắt là. Cẩn tắc vô ưu = cẩn thận thì không lo.
Bộ đao 刀. HY: dùng dao khắc lên đỉnh (viết thành 貝) khuôn phép để mọi người biết mà làm theo.
Mẹo nhớ: Qui tắc (trị nước) là có công thì thưởng tiền 貝, có tội thì phạt hình 刂.
Câu đố chữ xưa: Một vại mà kê hai chân. Có con dao sắc để gần một bên.

13.               退 thối /tuì/ = lui, cũng đọc thoái. Bộ sước 辵. HY: Bên trái là sước 辶 (đi), bên phải vốn là hình bát đựng đồ cúng + hình bàn chân : cúng xong, dọn bát xuống.
Thoái binh  = rút quân.