Bài 67. Ngũ xú




67. 五臭

羶焦香, 及腥朽。此五臭, 鼻所嗅。
膻焦香,及腥朽。此五臭,鼻所嗅。
Thiên tiêu hương; cập tinh hủ. Thử ngũ xú; tị sở khứu.
Hôi, khét, thơm, tanh và thối. Năm mùi ấy, mũi ngửi được.

HỌC: 臭嗅旦亶羶膻焦香腥考朽鼻。

01. 臭 xú /chòu/ = mùi; mùi hôi; cũng đọc khứu = ngửi (như 嗅). Xú khí = hơi thối.
Bộ tự 自. HY: tự 自 hình cái mũi + khuyển 犬 con chó. Nghĩa gốc là ngửi.

02. 嗅 khứu /xiù/ = ngửi. Bộ khẩu 口. Vốn viết 臭, bị mượn chỉ mùi, nên tạo chữ mới.

03. 旦 đán /dàn/ = buổi sáng; ngày. Bộ 日 nhật. HY. Hình mặt trời lên khỏi đường chân trời.
一旦 một hôm. 月旦 ngày đầu tháng. 正旦, 元旦 ngày đầu năm. 旦旦ngày ngày.

04. 亶 đản /dăn/ = (lúa) đầy tràn; chân thật, nghiêm túc.
Bộ đầu 亠. HT. H: Hình một kho lúa đầy 㐭 + T: đán 旦 (buổi sáng).

05. 羶 thiên /shān/ = mùi tanh hôi của giống cừu, dê. Bộ dương 羊. HT, T: đản 亶 đầy tràn. Cũng đọc chiên. Cũng viết với bộ nhục 肉: 膻
Đố chữ: Con dê ghếch mũi ngó nghiêng, đầu hồi mặt nhật vừa lên chân trời.

06. 焦 tiêu /jiāo/ = cháy, khô; mùi khét. Bộ 火 hỏa. HY. Chuy 隹: con chim trên ngọn lửa火.
焦黑 (bị cháy) đen thui. 焦土 đất cháy sém. 心焦 sốt ruột.
三焦 là một trong lục phủ, gồm 上焦, 中焦, 下焦.

07. 香 hương /xiāng/ = thơm; mùi thơm. Bộ thủ. HY. Hòa 禾 lúa + 曰 hình miệng + lưỡi, biểu thị sự thưởng thức. Nghĩa gốc là mùi thơm của ngũ cốc. (Căn cứ theo triện thư thì chữ này là HY của thử (lúa nếp) + cam 甘 (ngọt))
上香 dâng hương. 香火 nhang đèn; chỉ gia tài dành riêng cho việc cúng tế tổ tiên.

08. 腥 tinh /xīng/ = tanh. Bộ nhục 肉. HT, T: tinh 星 sao.

09. 考 khảo /kăo/ = già. Bộ 老 lão. Nghĩa gốc như lão 老 (hai chữ này giáp cốt văn viết như nhau, đến chữ triện mới bắt đầu viết khác) được Thuyết Văn đưa ra như một thí dụ về chuyển chú. Sau thường dùng chỉ cha ông đã chết, hoặc với nghĩa xem xét, như 考古 xem xét đồ cổ, di tích xưa.

10. 朽 hủ /xiǔ/ = mục nát. Bộ mộc 木. HY: cây 木 đã già cỗi 丂 (khảo, tức 考 viết thiéu)

11. 鼻 tị /bí/ = mũi; đầu tiên, như trong tị tổ.
Bộ 鼻 tị. Vốn viết 自, bị mượn nên tạo chữ mới, thêm tí 畀 vào để chỉ âm.

· 畀 tí /bì/ = cấp cho. Bộ 田 điền. HY: Hai tay 廾 nâng gói quà田 (chữ ít dùng).

Chú:

羶, 尸連切 (thi liên thiết = thiên). 膻, 徒旱切 (đồ hạn thiết = đạn) (theo Thuyết văn)

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Bài 83. Thu tứ. Trương Tịch

Image
83. 秋思 洛陽城裡見秋風，欲作家書意萬重。覆恐匆匆說不盡，行人臨發又開封。張籍 洛阳城里见秋风，欲作家书意万重。覆恐匆匆说不尽，行人临发又开封。 張籍（約767年－約830年），字文昌，唐朝詩人。 註 - 洛陽 Lạc Dương: vào thời nhà Đường, được xem là kinh đô thứ hai; nay là thủ phủ tỉnh Hà Nam. - 家 gia, bản khác chép:“歸”quy. 意萬重 ý vạn trùng: ý tứ rất, rất nhiều. - 匆匆 thông thông = vội vội vàng vàng. - 行人 hành nhân: chỉ người đưa thư. - 開封 khai phong: bóc thư. - 唐朝 Đường triều: Triều đại nhà Đường (608 - 907) bên Tàu. - 字 tự: tên tự. Thời xưa, ở Tàu, tầng lớp quí tộc quan lại nhà thơ nhà văn, ngoài họ tên (danh) thường có tên tự, tên hiệu và biệt hiệu. Danh 名 tên do ông bà cha mẹ đặt cho. Tự 字 do người bề trên hoặc tự đặt khi đã thành niên. Tự thường được đặt dựa theo danh, có mối liên quan nào đó với danh. Hiệu 號 do bản thân tự đặt khi đã thực sự trưởng thành, thường gởi gắm ý chí tâm sự của bản thân. Danh dùng để tự xưng, còn người khác để tỏ sự kính trọng thường gọi bằng tên tự hay tên hiệu. 張藉 Trương T...
Read more

Bài 40. Phú quý bất năng dâm.

40. 富貴不能淫 富貴不能淫，貧賤不能移，威武不能屈，此之謂大丈夫。 富贵不能淫，贫贱不能移，威武不能屈，此之谓大丈夫。 Chú: - 富貴 phú quý: chỉ người có tiền tài, có địa vị. 淫 dâm: mê hoặc, làm cho nhiễu loạn. - 貧賤 bần tiện = nghèo hèn. 移 di = thay đổi. - 威武 uy vũ: uy quyền bạo lực. 屈 khuất: khuất phục. - 丈夫 trượng phu = con trai thành niên; nam nhi tài giỏi có khí tiết. Câu lấy trong sách Mạnh tử, thiên Đằng Văn công hạ. Học: 貴淫賤(贱)戌威弋武屈此丈。 01. 貴 (贵) quí /guì/ = quí. Bộ bối 貝. Hình hai bàn tay cầm nắm đất 土. Sau thêm chữ bối (tiền, của quí) để nhấn mạnh thêm. Để nhớ: quí 貴 = 中 一 貝 = trúng một món tiền (trung 中 chuyển chú đọc trúng = không trật; thu được). 貴人 người sang. 貴名 quý danh (dùng hỏi tên, 貴 thêm trước để tỏ sự lễ phép). 02. 淫 dâm /yín/ = chìm đắm; mê hoặc; dâm dục. Bộ thủy 水 + âm dâm 㸒 * 㸒 dâm = đan, kết. HT, T: nhâm 壬 . 淫用 lạm dụng. 賣淫 bán dâm. 03. 賤 (贱) tiện /jiàn/ = hèn mọn; rẻ; coi khinh. Bộ bối 貝. HT, T: tiên 戔 nhỏ nhít. 貧賤 nghèo hèn....
Read more

Bài 41. Bần cư náo thị

41. 貧居鬧市 貧居鬧市無人問，富在深山有遠親 /客尋。 贫居闹市无人问，富在深山有远亲。 《增廣賢文》 Chú - 鬧市 náo thị = chợ búa ồn ào. - 遠親 viễn thân = bà con xa. Bản khác: 客尋 khách tầm = khách tìm. HỌC: 居兮斗鬥市鬧(闹)山衣袁遠(远)親(亲)客尋(寻)。 01. 居 cư /jū/ = ngồi; ở. Bộ 尸 thi. HY. Thi 尸 thân xác + kỉ 几 ghế, nghĩa gốc là ngồi ghế. Về sau hình cái ghế bị viết thành 古. Có thuyết cho là chữ HT, T: cổ古 cũ. 居士 người ở ẩn; Phật tử tu tại gia. 隱居 ở ẩn. 分居 chia ra sống riêng. 02. 兮 hề /xī/ = trợ từ, là tiếng đưa hơi, không có nghĩa gì, ta thường dịch là hề, chừ . Bộ 八 bát. Hình làn hơi bay ra. 03. 斗 đẩu /dòu/ = cái đấu; đẩu = sao đẩu. Bộ thủ. Hình cái đấu đong thóc. Bắc đẩu, Nam đẩu: tên sao. 04. 鬥 (斗) đấu /dòu/ = đánh nhau; so tài. Bộ thủ. TH. Hình hai người đang đánh nhau. Giản thể mượn chữ đấu 斗 (cái đấu) 鬥棋 đánh cờ. Phấn đấu = gắng sức để làm được gì. Phân biệt: môn 門 (cửa). 05. 市 thị /shì/ = chợ. Bộ 巾 cân. Kim văn viết trên là chi 之 là hình bướ...
Read more