Bài 59. Thiếu tráng bất nỗ lực. Nhược đăng cao

59. 少壯不努力 .  若登高



少壯不努力，老大徒悲傷。若登高必自卑，若涉遠必自邇。
少壮不努力，老大徒悲伤。若登高必自卑，若涉远必自迩。
好事不出門，惡事傳千里。
好事不出门，恶事传千里。《增廣賢文》。

Chú:

- 少壯 thiếu tráng = trai trẻ. 少 thiếu = non trẻ; 壯 tráng = tuổi 30 – 40.

- 努力 nỗ lực = gắng sức，

- 老大 lão đại = tuổi già.

- 徒 đồ = (phó từ) lại.

- 悲傷 bi thương = đau xót.

- 惡事 ác sự = việc xấu.

- 傳千里 truyền thiên lí = lan xa ngàn dặm.



Học: 壯奴努徒悲若卑涉專(专)傳(传)。

01. 壯 (壮) tráng /zhuàng/ = mạnh mẽ; tuổi 30 – 40. Bộ sĩ 士. HT, T: tường 爿 (tấm ván)
Bi tráng = buồn thảm mà hùng tráng. 三十曰壯 Tuổi ba mươi thì gọi là tráng.

02. 奴 nô /nú/ = nô lệ, đầy tớ. Bộ nữ 女. HY. Nữ女 + hựu 又 hình bàn tay, biểu thị làm việc chân tay.
奴才 đầy tớ. Nô gia = phụ nữ khiêm xưng (xưa). Gia nô đầy tớ trong nhà.

03. 努 nỗ /nǔ/ = gắng sức. Bộ lực 力. HT, T: nô 奴 (đầy tớ)

04. 徒 đồ /tú/ = đi bộ; học trò; bọn, lũ; (phó) chỉ có, lại. Bộ xích 彳. Vốn viết trên sĩ 士 chỉ âm + chỉ 止 (bàn chân) chỉ ý, nghĩa gốc là đi bộ. Về sau thêm bộ xích, phần còn lại thì viết thành tẩu 走 chạy.
徒弟 như 門徒 học trò. 高徒 trò giỏi. 惡徒 lũ xấu. 師徒 thầy trò. 信徒 người tin theo một tôn giáo.

05. 悲 bi /bēi/ = buồn đau. Bộ 心 tâm. HT, T: phi 非 trái.
悲壯 bi thảm mà hùng tráng.

06. 若 nhược /ruò/ = thuận theo; nếu như, hoặc giả. Bộ 艸 thảo. Hình tay (hữu 右 hình bàn tay) chồng vuốt tóc (viết thành thảo 艹) người vợ đang quì, tỏ ý thuận theo. Về sau若 được mượn dùng làm hư từ với nghĩa dường như, giống như, thế đó, hoặc là, .. Cũng đọc là nhã, như trong bát nhã.
不若 chẳng bằng. 若此 này, đây; như vậy.

07. 卑 ti /bēi/ = thấp kém. Bộ 十 thập. HY: Tay cầm quạt đứng hầu.
Ti chức: quan chức tự khiêm. 卑小 nhỏ mọn. Ti tiện = hèn mọn.

08. 涉 thiệp /shè/ = lội; trải qua. Bộ thủy 水. HY: bộ 步 đi qua sông水.

09. 專 (专) chuyên /zhuān/ = tập trung vào một việc. Bộ 寸 thốn. Hình bàn tay đang quay cái trục叀, nghĩa gốc là chuyển động (nghĩa này về sau sẽ đặt chữ mới).
專心 để hết lòng vào việc.

10. 傳 (传) truyền /chuán/ = lan ra; truyện = truyện.
Bộ nhân 亻. HT, thanh: chuyên 專.
傳見 gọi vào gặp. 口傳 truyền miệng. Liệt truyện = truyện kí trong sách sử, kể về các nhân vật.



Thiếu tráng bất nỗ lực, lão đại đồ bi thương. Nhược đăng cao tất tự ti, nhược thiệp viễn tất tự nhĩ.
Hảo sự bất xuất môn, ác sự truyền thiên lí.
= Trai trẻ không gắng sức, về già lại tiếc, đau.
Muốn lên cao leo từ chỗ thấp; muốn đi xa phải từ nơi gần.
Chuyện tốt không ra khỏi cửa, chuyện xấu truyền ngàn dặm; tiếng lành đồn gần, tiếng dữ đồn xa.