Bài 5. Hữu chí cánh thành,

 

1.           有志竟成

有志竟成。
有志竟成。
hữu chí cánh thành /yǒu zhì jìng chéng/
= có chí thì rốt cuộc cũng làm được việc, có chí thì nên.
Ngạn ngữ Pháp có câu tương tự: Vouloir c'est pouvoir = muốn là được.

HỌC: 月肉(⺼)有心之士志口曰立音竟。

01.               月 nguyệt /yuè/ = mặt trăng; tháng. Bộ thủ. Tượng hình vầng trăng khuyết. Nghĩa gốc là mặt trăng, mở rộng nghĩa là tháng (xưa dùng lịch âm, tháng là thời gian mặt trăng quay quanh quả đất dược một vòng).
一月, 二月 tháng giêng, tháng hai. Nguyệt cầm: đàn nguyệt (tròn như mặt trăng). Nguyệt bính: bánh trung thu. Nguyệt san: báo ra hằng tháng.

02.               肉 nhục /ròu/ = thịt. Bộ thủ. BT ⺼. Tượng hình miếng thịt sườn.
Kê nhục = thịt gà. Cốt nhục = xương và thịt. Quả nhục = phần cơm (nạc) của trái cây.
Chú ý biến thể rất giống chữ nguyệt.

03.               有 hữu /yǒu/ = có. Bộ nguyệt 月. Thật ra chữ 月 ở đây không phải là nguyệt (trăng), mà là biến thể của bộ nhục 肉 thịt. Hình cánh tay (viết thành 𠂇) cầm miếng thịt ⺼ (tức 肉), hội ý: có [thịt].

04.               心 tâm /xīn/ = trái tim; tấm lòng. Bộ thủ. BT: 忄. Tượng hình quả tim   
Nhân tâm = lòng người. Vô tâm = vô tư lự. Hoa tâm: nhụy hoa. Giang tâm: lòng sông.
Đố là chữ Hán gì:
Đêm thu gió lọt song đào. Nửa vành trăng khuyết ba sao giữa trời. (Kiều)

05.               之 chi /zhī/ = của. Bộ phiệt 丿(dấu phẩy).   Giáp cốt văn vẽ hình bàn chân trước một vạch ngang, nghĩa gốc là đi ra. Mượn (giả tá GT) làm hư từ, có nhiều nghĩa. 

06.               士sĩ /shì/ = người có học. Bộ thủ. Hình cái búa , xưa, là công cụ thi hành hình phạt, nghĩa gốc là hình quan, sau chỉ quan chức nói chung; mở rộng nghĩa chỉ kẻ sĩ, người có học, học trò.
Chú ý: viết nét ngang trên dài hơn nét ngang dưới, tránh nhầm với chữ thổ 土 đất.

07.               志 chí /zhì/ = ý hướng. Bộ tâm 心 . HT, T: chi 之 (bị viết nhầm thành sĩ 士).
Đồng chí = người cùng chí hướng.

08.               曰 viết /yuē/ = nói. Bộ thủ. Chữ chỉ sự. Hình cái lưỡi trong miệng.
Tử viết 子曰 Thầy (ám chỉ Khổng tử) nói rằng.

09.               立 lập /lì/ = đứng; tạo lập. Bộ thủ. TH. Giáp cốt văn là hình chính diện một người đứng thẳng.
Độc lập = đứng một mình, không bị lệ thuộc. Công lập = do nhà nước lập ra. Lập phương = khối vuông.

10.               音 âm /yīn/ = tiếng, giọng. Bộ thủ. Chữ chỉ sự: dưới là viết 曰 (hình miệng nói), trên là hình sóng âm (viết thành 立).
口音 giọng riêng của một địa phương.

11.               竟 cánh /jìng/ = (tính) trọn, suốt; (phó) cuối cùng, rốt cuộc. Bộ 立 lập. Chữ hội ý, gồm âm 音 (tiếng, âm nhạc) + nhân 儿 (người): nói, tấu nhạc xong. Cũng có thuyết cho rằng dưới là hình người 儿 (bộ nhân đi) + trên là hình cây dao khắc dấu nô lệ; mỗi khi khắc xong thì báo cánh 竟 = hoàn tất.
Cánh dạ = suốt đêm. Cứu cánh: kết quả.

Comments

Post a Comment

Popular posts from this blog

Bài 83. Thu tứ. Trương Tịch

Image
83. 秋思 洛陽城裡見秋風，欲作家書意萬重。覆恐匆匆說不盡，行人臨發又開封。張籍 洛阳城里见秋风，欲作家书意万重。覆恐匆匆说不尽，行人临发又开封。 張籍（約767年－約830年），字文昌，唐朝詩人。 註 - 洛陽 Lạc Dương: vào thời nhà Đường, được xem là kinh đô thứ hai; nay là thủ phủ tỉnh Hà Nam. - 家 gia, bản khác chép:“歸”quy. 意萬重 ý vạn trùng: ý tứ rất, rất nhiều. - 匆匆 thông thông = vội vội vàng vàng. - 行人 hành nhân: chỉ người đưa thư. - 開封 khai phong: bóc thư. - 唐朝 Đường triều: Triều đại nhà Đường (608 - 907) bên Tàu. - 字 tự: tên tự. Thời xưa, ở Tàu, tầng lớp quí tộc quan lại nhà thơ nhà văn, ngoài họ tên (danh) thường có tên tự, tên hiệu và biệt hiệu. Danh 名 tên do ông bà cha mẹ đặt cho. Tự 字 do người bề trên hoặc tự đặt khi đã thành niên. Tự thường được đặt dựa theo danh, có mối liên quan nào đó với danh. Hiệu 號 do bản thân tự đặt khi đã thực sự trưởng thành, thường gởi gắm ý chí tâm sự của bản thân. Danh dùng để tự xưng, còn người khác để tỏ sự kính trọng thường gọi bằng tên tự hay tên hiệu. 張藉 Trương T...
Read more

Bài 40. Phú quý bất năng dâm.

40. 富貴不能淫 富貴不能淫，貧賤不能移，威武不能屈，此之謂大丈夫。 富贵不能淫，贫贱不能移，威武不能屈，此之谓大丈夫。 Chú: - 富貴 phú quý: chỉ người có tiền tài, có địa vị. 淫 dâm: mê hoặc, làm cho nhiễu loạn. - 貧賤 bần tiện = nghèo hèn. 移 di = thay đổi. - 威武 uy vũ: uy quyền bạo lực. 屈 khuất: khuất phục. - 丈夫 trượng phu = con trai thành niên; nam nhi tài giỏi có khí tiết. Câu lấy trong sách Mạnh tử, thiên Đằng Văn công hạ. Học: 貴淫賤(贱)戌威弋武屈此丈。 01. 貴 (贵) quí /guì/ = quí. Bộ bối 貝. Hình hai bàn tay cầm nắm đất 土. Sau thêm chữ bối (tiền, của quí) để nhấn mạnh thêm. Để nhớ: quí 貴 = 中 一 貝 = trúng một món tiền (trung 中 chuyển chú đọc trúng = không trật; thu được). 貴人 người sang. 貴名 quý danh (dùng hỏi tên, 貴 thêm trước để tỏ sự lễ phép). 02. 淫 dâm /yín/ = chìm đắm; mê hoặc; dâm dục. Bộ thủy 水 + âm dâm 㸒 * 㸒 dâm = đan, kết. HT, T: nhâm 壬 . 淫用 lạm dụng. 賣淫 bán dâm. 03. 賤 (贱) tiện /jiàn/ = hèn mọn; rẻ; coi khinh. Bộ bối 貝. HT, T: tiên 戔 nhỏ nhít. 貧賤 nghèo hèn....
Read more

Bài 41. Bần cư náo thị

41. 貧居鬧市 貧居鬧市無人問，富在深山有遠親 /客尋。 贫居闹市无人问，富在深山有远亲。 《增廣賢文》 Chú - 鬧市 náo thị = chợ búa ồn ào. - 遠親 viễn thân = bà con xa. Bản khác: 客尋 khách tầm = khách tìm. HỌC: 居兮斗鬥市鬧(闹)山衣袁遠(远)親(亲)客尋(寻)。 01. 居 cư /jū/ = ngồi; ở. Bộ 尸 thi. HY. Thi 尸 thân xác + kỉ 几 ghế, nghĩa gốc là ngồi ghế. Về sau hình cái ghế bị viết thành 古. Có thuyết cho là chữ HT, T: cổ古 cũ. 居士 người ở ẩn; Phật tử tu tại gia. 隱居 ở ẩn. 分居 chia ra sống riêng. 02. 兮 hề /xī/ = trợ từ, là tiếng đưa hơi, không có nghĩa gì, ta thường dịch là hề, chừ . Bộ 八 bát. Hình làn hơi bay ra. 03. 斗 đẩu /dòu/ = cái đấu; đẩu = sao đẩu. Bộ thủ. Hình cái đấu đong thóc. Bắc đẩu, Nam đẩu: tên sao. 04. 鬥 (斗) đấu /dòu/ = đánh nhau; so tài. Bộ thủ. TH. Hình hai người đang đánh nhau. Giản thể mượn chữ đấu 斗 (cái đấu) 鬥棋 đánh cờ. Phấn đấu = gắng sức để làm được gì. Phân biệt: môn 門 (cửa). 05. 市 thị /shì/ = chợ. Bộ 巾 cân. Kim văn viết trên là chi 之 là hình bướ...
Read more