Bài 49. Phùng nhân thả thuyết. Tín liễu đỗ

49. 逢人且說 ·

逢人且說三分話，未可全拋一片心。信了肚，賣了屋。
逢人且说三分话，未可全抛一片心。 信了肚，卖了屋。《增廣賢文》

Chú:

- 三分 ba phần mười.

- 未可 vị khả = chưa thể, chớ.

HỌC: 且祖話未末全尢拋了肚屋。

01. 且 thả /qiĕ/ = hãy thử; vả lại, sắp sửa. Bộ 一 nhất. Chữ giả tá (GT). Vốn là hình cái bài vị (thẻ ghi tên họ người chết đặt trên bàn thờ), nghĩa gốc là bàn thờ.

02. 祖 tổ /zŭ/ = tổ tiên. Bộ 礻 thị. Vốn viết 且, bị mượn (且 thả = hãy) nên tạo chữ mới. Nghĩa gốc là bàn thờ, rộng ra là tổ tiên, ông bà.
祖父 ông nội. 曾祖 ông cố (cha của ông nội). 高祖 ông cao (ông nội của ông nội).

03. 話 thoại /huà/ = lời nói; câu chuyện. Bộ ngôn 言. HY. Lời nói 言 theo lưỡi 舌 mà ra.
Quan thoại = tiếng xưa dùng trong triều đình, nay là quốc ngữ của Tàu, còn gọi là tiếng phổ thông. Bắc Kinh quan thoại = tiếng phổ thông Bắc Kinh, cơ sở của quốc ngữ Tàu hiện nay. 白話 chỉ Hán ngữ hiện đại, trái với 文言 là tiếng Hán cổ. 說話 như 話説 nói chuyện. 神話 Thần thoại = chuyện thần tiên ma quỷ.

04. 未 vị /wèi/ = chưa; đọc mùi = chi mùi. Bộ mộc木. CS. Gạch ngắn trên chữ mộc 木 là cành mới mọc, chưa trưởng thành.
未來 chưa tới. Vị hôn thê = vợ chưa cưới.

05. 末 mạt /mò/ = ngọn cây. Bộ mộc木. Chữ chỉ sự (CS). Đánh dấu phần ngọn cây.
末路 đường cùng. 末世 thời suy vi. Cứ mạt = mạt cưa.
Phân biệt với vị 未 chưa.

06. 全 toàn /quán/ = ngọc thuần sắc; trọn vẹn. Bộ 入 nhập. HY. Ngọc 王 (tức 玉): ngọc đã được nhập (để đi buôn bán), tức ngọc đã qua mài dũa, thuần sắc.
全國cả nước. 保全 giữ gìn trọn vẹn.

07. 尢 uông /wāng/ = tên bộ thủ, tượng hình người chân bị cong.

08. 拋 phao /pāo/ = ném ra, lộ ra. Bộ thủ 手. HY. Uông 尢 hình người nhún chân lấy sức lực 力 rồi dùng tay手 ném ra.
拋言 tung lời. 拋頭 ló đầu ra, ý là không ru rú trong nhà nữa.

09. 了 liễu /le, liăo/ = hiểu rõ; đã rồi; xong. Bộ 亅 quyết. TH người 子 thỏng hai tay, ý là đã xong việc.
了事 xong việc, hiểu rõ sự lí. 走了 đi thôi.
Đố chữ: Phận liễu sao đà nảy nét ngang. (thơ Hồ Xuân Hương)

10. 肚 đỗ /dù/ = bụng, dạ dày. Bộ nhục 肉. HT, thanh: thổ 土 đất.

11. 屋 ốc /wū/ = nhà. Bộ 尸 thi. HY. 尸 thi = thân xác + chí 至 đến.



Phùng nhân thả thuyết tam phân thoại, vị khả toàn phao nhứt phiến tâm. Tín liễu đỗ, mại liễu ốc
= Mới gặp chỉ nên kể dăm ba phần, chớ nên trút hết ruột gan ra.
Tin vào bụng dạ của mình thì sẽ phải bán nhà.
Bởi bụng dạ ham thích thì không chừng, lại nay thế này mai thế khác. Ý khuyên nên phải sống có lí trí, đừng chiều theo lòng ham thích mà không tính toán gì.

Gặp người chỉ nói dăm ba chuyện, chớ vội vàng trút hết ruột gan.
Tin cái bụng bán cái nhà.