Bài 44. Duẩn nhân lạc thác

44. 筍因落籜

筍因落籜方成竹，魚為奔波始化龍。
笋因落箨方成竹，鱼为奔波始化龙。《增廣賢文》

Chú:

- 方 phương (phó từ) = mới, rồi mới.

- 奔 bôn = chạy nhanh. 波 ba = sóng. 奔波 bôn ba = vượt sóng, chỉ sự chạy vạy vất vả.

- 始 thủy (phó từ) = mới, nên.

HỌC: 尹勹包胞旬筍(笋)魚(鱼)籜(箨)卉奔波始。

01. 尹 duẫn /yǐn/ = một chức quan. Ta quen đọc là doãn. Bộ 丿 phiệt. HY. hình tay cầm roi. Nghĩa gốc là sửa trị, sau dùng chỉ một chức quan.
師尹 quan tướng quốc.

02. 勹 bao /bào/ = tên bộ thủ, TH cánh tay ôm.

03. 包 bao /bào/ = bao bọc. Bộ bao 勹. Hình đứa bé nằm trong bụng mẹ, vốn có nghĩa là bào thai (chữ giả tá).
包車 thuê bao cả xe. 包工 làm khoán. Bao dung = khoan thứ.

04. 胞 bào /bāo/ = bào thai. Bộ nhục 肉 thịt. Vốn viết 包, bị mượn mất nên đạt chữ mới.
胞弟 em ruột. 胞兄 anh ruột. 同胞 đồng bào = cùng mẹ cùng cha; chỉ người cùng nói giống. Kiều bào = chỉ người dân nước mình đang sống ở nước ngoài.

05. 旬 tuần /xún/ = 10 ngày. Bộ nhật 日. HY. nhật 日 ngày + bao 勹 (gồm). Xưa, tuần gồm 10 ngày. Còn tuần lễ theo Tây lịch thì gọi là tinh kì 星期
八旬 bảy mươi tuổi. 上旬 mười ngày đầu tháng. 中旬 mười ngay giữa tháng.
十日為旬、 七日為星期。

06. 筍 (笋) duẩn /sǔn/ = măng tre. Bộ trúc竹 HT, T: tuần 旬 tuần (doãn 尹 một chức quan).
石筍 măng đá, thạch nhũ.

07. 籜 (箨) thác /tuò/ = mo nang. Bộ trúc 竹. HT, T: trạch 擇 (择) chọn lựa.

08. 魚 (鱼) ngư /yú/ = cá. Bộ thủ. TH. .

09. 卉 hủy /huì/ = loài cỏ nói chung. Bộ thập 十. Hình bụi cỏ .
卉木 như 草木.

10. 奔 bôn /bēn/ = chạy nhanh. Bộ 大 đại. HY: người大 chạy như bay qua đồng cỏ卉.
出奔 chạy rất xa (ra nước ngoài). 奔走chạy vạy.

11. 波 ba /bō/ = sóng (nước). Bộ thủy 水. HT, T: bì 皮 (da).
音波 sóng âm.奔波 nước chảy xiết, bươn ba.

12. 始 thủy /shĭ/ = chỗ bắt đầu; mới, vừa mới. Bộ 女 nữ. HT, T: thai 台.
Để nhớ: 厶 tượng hình đứa bé vừa lọt lòng mẹ 女 mở miệng 口 khóc chào đời.
始終 Thủy chung = (từ) đầu (đến) cuối, chỉ sự không đổi. 未始 chưa từng.
Câu đố chữ Hán xưa: Con gái mà đứng éo le, chồng con chưa có kè kè mang thai.



Duẩn nhân lạc thác phương thành trúc, ngư vị bôn ba thủy hóa long =
Măng rụng mo nang nên thành trúc, cá bởi bươn ba mới hóa rồng.