Bài 39. Khát thời nhất tích như cam lộ

39. 渴時一滴

渴時一滴如甘露，醉後添杯不如無。《增廣賢文》
渴时一滴如甘露，醉后添杯不如无。

Chú:

- 甘露 sương ngọt

- 不如無 bất như vô = chẳng bằng không, cũng như không.

HỌC: 丏[匃]曷渴時(时)滴夂各路露卒醉忝添杯[盃]。

01. 曷hạt /hé/ = gì, nào, bao giờ, sao?. Bộ 曰 viết. HT, T: cái 匃 .
* 匃 cái = xin ăn, cũng viết 丐; giáp cốt văn là hình một bàn tay trao vật phẩm cho một bàn tay khác.

02. 渴 khát /kě/ = khát nước. Bộ thủy 水. HT, T: hạt曷 sao, gì.

03. 時 (时) thì /shí/ = lúc; mùa; có khi, thỉnh thoảng. Cũng đọc thời. Bộ 日 nhật. HT, T: tự 寺 chùa.
四時 bốn mùa. 子時 giờ tí. 同時 cùng lúc. 多時 đã lâu. 不時 không hợp thời; thỉnh thoảng, đôi khi.
Câu đố chữ xưa: Mặt trời đã xế bên chùa. (Đố là chữ Hán gì?).

04. 滴 tích /dī/ = giọt nước. Bộ thủy 水. HT, T: đích 啇
*啇 đích /dì/ Gồm lập 立 + cổ 古: đứng đã lâu; nghĩa: gốc, cội.

05. 夂 truy /zhĭ/ = tên bộ thủ, tượng hình bàn chân.
Phân biệt: Bộ phộc (biến thể) 攵 tượng hình bàn tay cầm cây và tuy 夊 (cũng tượng hình bàn chân).

06. 各 các /gè/ = các; mỗi một; đi, đến. Bộ 口 khẩu. HY: 攵 hình bàn chân + 口 biểu thị một nơi chốn. Nghĩa gốc là đi đến.
各人 mỗi người.

07. 路 lộ /lù/ = đường đi. Bộ 足 túc. HY. Túc 足 chân + các 各 đi.
上路 lên đường. Anh hùng mạt lộ = anh hùng gặp đường cùng.

08. 露 lộ /lù/ = móc (hơi nước đọng trên lá); hở ra. Bộ vũ 雨. HT, T: lộ 路 (đường).
甘露 cam lộ. 露井 giếng không nắp. Thổ lộ 吐露, bại lộ 敗露.

09. 卒 tốt /zú, cù/ = lính, đầy tớ; tuất = xong, chết. Bộ 十 thập. Là hình chiếc áo dành cho lính lệ xưa.
走卒 chân chạy, tay sai. 卒事 xong việc. 生卒 sinh tuất = sống chết. Tốt nghiệp = hoàn tất đạt kết quả một chương trình học tập.

10. 醉 túy /dùi/ = say. Bộ dậu 酉. HT, T: tốt 卒 lính.
醉酒 say rượu. 買醉 mua say, ý là mua rượu. 醉唅 say và đọc thơ. 醉卧 say nằm. 醉心 tấm lòng say mê gì. 心醉 bụng mê gì.

11. 忝 thiểm /tiăn/ = nhục, hèn. Bộ tâm 心 (㣺 là một biến thể). HT, T: thiên 天 trời.
Thiểm chức = tiếng quan chức khiêm xưng.

12. 添 thiêm /tiān/ = thêm. 增添 tăng thêm. Bộ thủy 水. HT, T: thiểm 忝 nhục.

13. 杯 bôi /bēi/ = cái chén, ly, cốc, tách. Bộ mộc 木. HT, T: bất 不 không.
Xưa ly thường làm bằng gỗ nên thuộc bộ môc. Cũng viết 盃 (bộ mãnh 皿)
金杯, 玉杯 ly bằng vàng, ngọc.



Khát thời nhất tích như cam lộ, túy hậu thiêm bôi bất như vô.
Lúc khát một giọt như cam lộ, say rồi chén nữa cũng như không.